Iran Đe Dọa Đóng Cửa Tuyến Đường Vận Chuyển Dầu Thô Quan Trọng Nhất Thế Giới

0

Căng thẳng gia tăng giữa Mỹ và Iran đang làm dấy lên những lo ngại trước đây về việc quân đội Iran sẽ cố gắng làm gián đoạn nhiều chuyến vận chuyển dầu thô trên thế giới bằng cách đóng cửa eo biển Hormuz.

Quyết định từ bỏ thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 và khôi phục các biện pháp trừng phạt đối với nền kinh tế Iran của tổng thống Donald Trump đã làm tăng thêm rủi ro địa chính trị và gây ra một đợt tăng giá dầu. Chính quyền của ông Trump đã khiến tình hình leo thang khi vào tuần trước, Bộ Ngoại giao tiết lộ rằng các công ty nhập khẩu dầu buộc phải cắt giảm tất cả lượng dầu thô nhập khẩu từ Iran trước ngày 4/11, sớm hơn so với nhiều người dự kiến.

Hiện tại, Iran cho biết nếu Mỹ thành công trong việc hạn chế xuất khẩu của quốc gia này, họ sẽ sử dụng địa thế ven eo biển Hormuz để ngăn cách quốc gia Trung Đông khác vận chuyển dầu ra bên ngoài thế giới.

Eo biển Hormuz là gì?

Eo biển Hormuz là một đường biển hẹp giữa Iran và Oman, nối vịnh Ba Tư và vịnh Oman, biển Ả Rập và Ấn Độ Dương.

Xung quanh vịnh Ba Tư là nhiều quốc gia sản xuất dầu và khí tự nhiên lớn nhất thế giới, bao gồm Iran, Iraq, Kuwait, Saudi Arabia, Qatar và Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất.

Vai trò của Eo biển Hormuz là gì?

Khoảng 1/3 lưu lượng dầu trên biển của thế giới được vận chuyển qua eo biển này, khiến nơi đây trở thành chốt chặn quan trọng nhất trong việc vận chuyển dầu thô trên biển. Theo số liệu mới nhất từ Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), vào năm 2015, khoảng 30% lượng dầu thô trên thế giới và các lượng dầu lỏng trên biển khác được vận chuyển qua eo biển này.

EIA ước tính rằng 18.5 triệu thùng một ngày đã được vận chuyển qua eo biển Hormuz vào năm 2016, một con số kỷ lục. Theo Cơ quan Năng lượng Hoa Kỳ tại Paris, nhu cầu dầu vào năm đó là 96.6 triệu thùng một ngày.

Đây cũng là một tuyến đường quan trọng đối với khí tự nhiên hóa lỏng (một dạng nhiên liệu hóa thạch được làm lạnh đến trạng thái lỏng để xuất khẩu). Theo BP, Qatar, nhà xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng hàng đầu thế giới, đã vận chuyển 30% nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng của thế giới qua Eo biển Hormuz vào năm 2016.

Tại sao thị trường dầu lại lo lắng về Eo biển Hormuz?

Eo biển này đã được nhắc tới trong cuộc khẩu chiến giữa Iran và Mỹ trong thời gian gần đây. Đây là bước leo thang mới nhất sau khi Trump từ bỏ thỏa thuận hạt nhân – thỏa thuận yêu cầu các nhà lãnh đạo của Iran chấp nhận các giới hạn về chương trình hạt nhân của mình đổi lấy việc Mỹ gỡ bỏ các lệnh trừng phạt.

Việc rút bỏ khỏi thỏa thuận cũng đồng nghĩa với việc Washington sẽ khôi phục các biện pháp trừng phạt lên ngành xuất khẩu dầu của Iran. Các biện pháp trừng phạt này đã bị phản đối bởi phần lớn các quốc gia trên thế giới, trừ một số đồng minh của Mỹ bao gồm Israel, Saudi Arabia và UAE.

Ý kiến của Iran về tình hình hiện nay?

Hồi đầu tuần, tổng thống Iran Hassan Rouhani đã đưa ra một tuyên bố mà nhiều người cho rằng đây là một lời đe dọa mập mờ về việc đóng cửa Eo biển Hormuz.

“Người Mỹ đã tuyên bố rằng họ muốn ngăn chặn hoàn toàn việc xuất khẩu dầu của Iran. Họ không hiểu được ý nghĩa của tuyên bố này, vì nó chẳng có ý nghĩa gì khi dầu của Iran không được xuất khẩu, trong khi dầu trong khu vực vẫn có thể xuất khẩu,” trang web chính thức của Tổng thống Iran trích dẫn lời của ông Rouhani.

Thị trường cho rằng ý nghĩa của phát biểu trên là “Họ sẽ không ngồi yên trong khi các tàu chở dầu của Saudi đi qua eo biển Hormuz,” John Kilduff, thành viên sáng lập quỹ đầu tư năng lượng Again Capital, cho biết.

Vào thứ Năm, một quan chức cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) đã làm rõ ý nghĩa của lời phát biểu đầy mơ hồ của Rouhani.

“Nếu họ muốn ngăn chặn việc xuất khẩu dầu của Iran, chúng tôi sẽ không cho phép bất kỳ chuyến hàng vận chuyển dầu nào đi qua eo biển Hormuz,” chỉ huy của IRGC Ismail Kowsari phát biểu với Iran’s Young Journalists Club, theo Reuters.

Cũng vào hôm thứ Năm, Mohammad Ali Jafari – người đứng đầu lực lượng IRGC, phát biểu với hãng tin Tasnim của Iran, “Chúng tôi sẽ làm cho kẻ thù hiểu rằng hoặc tất cả hoặc không ai có thể sử dụng Eo biển Hormuz,” Reuters đưa tin.

Mỹ đã đáp trả chưa?

Vào thứ Năm, Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ phát biểu với Reuters rằng hải quân đã chuẩn bị sẵn sàng để bảo vệ tự do hàng hải và tự do thương mại.

Ai sẽ bị tác động bởi việc đóng cửa Eo biển Hormuz?

Những đích đến hàng đầu của lượng dầu thô đi qua Eo biển Hormuz là Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Hàn Quốc và Singapore. EIA ước tính rằng 80% lượng dầu đi qua eo biển này được chuyển đến châu Á vào năm 2016.

Việc đe dọa đóng cửa eo biển đã khiến giá dầu tăng cao. Nếu những đe dọa này trở thành hiện thực, giá dầu thô sẽ tăng lên đáng kể, có khả năng tác động tới người tiêu dùng thông thường như các lái xe tại Mỹ.

Có lựa chọn nào khác để vận chuyển dầu ra khỏi khu vực không?

Saudi Arabia và UAE là hai quốc gia duy nhất có khả năng vận chuyển dầu thô và khí tự nhiên ra khỏi khu vực bằng các đường ống, tuy nhiên các đường ống này chỉ có thể vận chuyển một phần rất nhỏ so với khối lượng dầu được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Hai quốc gia này có khả năng vận chuyển 6.6 triệu thùng một ngày sử dụng các đường ống vào cuối năm 2016, theo thông tin từ EIA. Vào thời điểm đó hai quốc gia này chỉ có thể vận chuyển 2.7 triệu thùng một ngày bằng đường ống.

Khả năng Iran đóng cửa eo biển là bao nhiêu?

Rất khó để khẳng định chính xác. Chính quyền Iran đã từng cố gắng nhưng chưa bao giờ thực sự đóng cửa tuyến đường này.

Vào cuối cuộc chiến kéo dài 8 năm giữa Iran và Iraq, Iran đã nhắm vào các tàu buôn ở vịnh Ba Tư và bắt đầu đặt mìn tại các vùng nước của mình. Đáp lại, các tàu chiến của Mỹ đã đốt cháy các giàn khoan dầu đồng thời đánh chìm và làm hư hại một nửa hạm đội tàu của Iran.

Iran đã đe dọa đóng cửa Eo biển Hormuz vào năm 2011 và 2012, khi tổng thống Barack Obama kêu gọi ủng hộ các biện pháp trừng phạt trên toàn cầu đối với Iran khi quốc gia này bị cáo buộc nghiên cứu phát triển vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên việc đóng cửa chưa bao giờ xảy ra, khi áp lực của chính quyền tổng thống Obama cuối cùng đã khiến Iran phải ngồi lên bàn đàm phán, kết quả chính là thỏa thuận hạt nhân vào năm 2015.

Việc rút bỏ đơn phương khỏi thỏa thuận này của Trump đã khiến Iran cảm thấy bị xúc phạm. Quốc gia này không có nhiều các phương án thay thế đáng tin cậy khi các công ty dầu lớn đang chuẩn bị cắt bỏ lượng dầu nhập khẩu từ Iran để tránh các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Không rõ rằng Iran sẽ thực hiện nỗ lực nào khác để gây gián đoạn Eo biển Hormuz hay không.

Nếu có, Iran sẽ phải đối mặt với mối đe dọa khủng khiếp từ quân đội Mỹ. Hạm đội thứ năm của Hải quân Hoa Kỳ có trụ sở tại Bahrain, và Căn cứ không quân Al Udeid tại Qatar là trụ sở của các chiến dịch trong khu vực thuộc Bộ Tư lệnh Trung ương Hoa Kỳ.

Dương Lãnh – Theo CNBC