Ngành Công Nghiệp Hạt Nhân Của Nhật Bản Quay Trở Lại Bằng Những Bước Đi Thận Trọng

0
42

Trên một con phố gần một khu mua sắm với những cửa hang bị bỏ hoang ở phía tây nam Nhật Bản, nhà hàng Sushi Ko bận rộn bất thường vào một ngày giữa tuần.

           

Vừa cân bằng một khay đầy đồ uống, Sachiyo Ozaki vừa nói hầu hết các khách hàng của nhà hàng của cô đều ở đó vì một ngành công nghiệp bị xa lánh ở những nơi khác: điện hạt nhân.

“Anh ta lái một chiếc xe tải nhỏ để đưa công nhân đến nhà máy,” cô nói, ra hiệu cho một người đàn ông ngồi ở quầy. Chỉ vào một người đàn ông đang nhấm nháp một ly bia, cô nói thêm, “Và anh ấy làm việc trong ngành xây dựng, vì vậy họ cũng bận rộn.”

“Chúng tôi đều ở đây vì năng lượng hạt nhân, và bạn nên biết điều đó,” Ozaki nói.

Trong khu dân cư tập trung xung quanh nhà hàng của mình, các phòng khách sạn và nhà trọ địa phương cũng được lấp đầy với những công nhân đang làm việc để chuẩn bị mở cửa trở lại nhà máy năng lượng hạt nhân Ikata thuộc Công ty Điện lực Shikoku, nép mình bên cạnh vùng biển nội địa của tại chân bán đảo Sadamisaki xinh đẹp. Gần tám năm sau khi một trận động đất và sóng thần gây ra vụ khủng hoảng hạt nhân tại nhà máy Fukushima Daiichi thuộc Tokyo Electric Power, ngành công nghiệp tưởng như đang chìm vào quên lãng lại đang trở lại trong yên lặng và bất ngờ ở .

Ikata là một biểu tượng cho sự phục hồi đó. Vào tháng Chín, một tòa án đã chấm dứt quyết định ngừng hoạt động lò phản ứng hạt nhân duy nhất của Shikoku Electric trong khoảng một năm, mở đường cho các nhà điều hanh công ty mở lại cơ sở này vào tuần trước.

Các công ty địa phương như Shikoku Electric đã tích cực đấu tranh trong một loạt vụ kiện từ năm 2011, thuê những luật sư kỳ cựu để tăng cường đội ngũ pháp lý. Đồng thời, họ đã thu hút sự ủng hộ từ các thị trấn nơi đặt các nhà máy hạt nhân, bằng cách đến thăm từng người dân một trong khi chính phủ vẫn duy trì một khoản trợ cấp hào phóng cho các dự án địa phương.

Một phần nhờ chiến lược này, Nhật Bản đang trên đà có chín lò phản ứng sẽ tiếp tục đi vào hoạt động trong tương lai gần.

Con số này còn xa so với con số 54 nhà máy hoạt động trước thời điểm năm 2011 – tất cả đều dừng hoạt động sau thảm họa Fukushima – nhưng trái với dự đoán từ các nhà phân tích và chuyên gia từng đưa ra rằng dường như ngành của đất nước đang đi vào thời điểm kết thúc.

Một phân tích của Reuters tính toán rằng có ít nhất sáu lò phản ứng khác có khả năng tái khởi động lại trong vòng năm năm tới, tám lò phản ứng sẽ tiếp tục bị đóng băng hoạt động và triển vọng cho hai mươi lò phản ứng khác vẫn không chắc chắn.

Mặc dù triển vọng vẫn chưa thực sự rõ ràng, điện hạt nhân thời gian gần đây đã vượt qua các loại năng lượng tái tạo khác như gió và mặt trời trong ngành năng lượng của Nhật Bản lần đầu tiên kể từ thảm họa Fukushima.

CÁC CUỘC CHIẾN PHÁP LÝ

Nhật Bản siết chặt việc quản lý năng lượng hạt nhân sau Thế chiến II, được thúc đẩy bởi những hứa hẹn về một dạng năng lượng sạch và độc lập từ các nhà cung cấp nước ngoài.

Tuy nhiên, thảm họa Fukushima đã gây ra sự ngờ vực trong công chúng về ngành công nghiệp lẫn chính phủ.

Do sự hoài nghi, một số người so sánh chiến thắng gần đây tại tòa án của các công ty trong ngành như sự hồi sinh của một liên minh giữa ngành công nghiệp hạt nhân, chính phủ và cộng đồng địa phương trong nhiều thập kỷ nhằm thúc đẩy việc xây dựng các cơ sở hạt nhân.

“Nếu chúng ta tiếp tục thua, chúng ta có thể thấy 20 đến 25 lò phản ứng trở lại hoạt động,” Hiroyuki Kawai, một luật sư chống hạt nhân nổi tiếng đại diện cho những người dân trong một vụ kiện chống lại Shikoku Electric cho biết

Kể từ năm 2011, hàng trăm công dân được các luật sư tình nguyện đại diện như Kawai đã đệ trình gần 50 vụ kiện chống lại chính phủ Nhật Bản và các công ty tại 25 quận và tòa án phúc thẩm.

Tại Ikata, Shikoku Electric đã dành hàng tháng trời để xin phép tái khởi động, công việc khó khăn kể từ thảm họa Fukushima xảy ra, một trong ba lò phản ứng của công ty vào năm 2016. Nhưng vào tháng 12 năm 2017, tòa án phúc thẩm đã ban hành lệnh tạm thời đóng cửa lò phản ứng, vốn đang dừng hoạt động để bảo trì định kỳ, trong chín tháng nữa.

Đáp lại, công ty đã thu hút nhiều nhân viên hơn vào bộ phận pháp lý của mình và phân công những quản lý hàng đầu giám sát hoạt động của nhóm. Công ty này cũng tuyển dụng các luật sư bên ngoai, những người đã xử lý các trường hợp tương tự cho những nhà khai thác khác.

“Chỉ có một số ít luật sư hiểu biết về vụ kiện hạt nhân, vì vậy họ rất nổi tiếng và dễ dàng tìm kiếm,” Kenji Sagawa, Phó tổng giám đốc văn phòng Tokyo của công ty cho biết.

Yoshiaki Yamanouchi, 76 tuổi, bắt đầu sự nghiệp của mình từ vụ kiện hạt nhân vào năm 1973 khi ông đại diện cho Shikoku Electric trong một vụ kiện mang tính bước ngoặt của các cư dân Ikata đang tìm cách ngăn chặn nhà máy mở cửa hoạt động.

Ông vẫn đại diện cho Shikoku và cũng làm việc thêm với các công ty khác, tư vấn cho các luật sư trẻ tuổi chống lại các trường hợp tương tự, thường được ông gọi bằng từ “hời hợt,” ở các tòa án huyện xa xôi.

“Các công ty, đặc biệt là Shikoku, đã trở nên thông minh hơn nhiều để nhận ra rằng cuộc đấu tranh cho các nhà máy để có thể mở cửa trở lại tốn quá nhiều thời gian và tiền bạc,” Yamanouchi nói. Công ty đang ngừng hoạt động hai trong số ba lò phản ứng tại Ikata. Shikoku Electric sẽ không tiết lộ khoản chi phí đã dùng để hợp thức hóa các hoạt động của mình, nhưng nói rằng nó chỉ là một phần nhỏ trong chi phí của vận hành một nhà máy điện.

Mỗi tháng một lò phản ứng hạt nhân không hoạt động, công ty này chi 3.5 tỷ yên (31 triệu USD) để bổ sung nhiên liệu tại các nhà máy điện thông thường. Shikoku cũng đã chi 190 tỷ yên cho việc nâng cấp an toàn để đáp ứng các quy tắc chặt chẽ hơn do Cơ quan quản lý hạt nhân quy định.

Các nhà hoạt động đã có được một số thắng lợi. Công ty Điện lực Kansai nằm ở phía Tây Nhật Bản có các lò phản ứng được đóng băng với các lệnh tạm thời dừng hoạt động nhiều lần trong những năm qua. Tất cả các quyết định này sau đó đã bị đảo ngược bởi các tòa án cấp cao hơn. Yuichi Kaido, một luật sư đã trải qua ba thập kỷ đồng hành với Yamanouchi tại tòa án, cho biết: “Trước Fukushima, những công ty này mặc định sẽ chiến thắng – hiện tại, họ phải làm việc chăm chỉ hơn.”

Shikoku Electric vẫn phải đối mặt với một số vụ kiện và yêu cầu chấm dứt hoạt động. Một tòa án tại Hiroshima từ chối yêu cầu của người dân nhằm gia hạn thời hạn đình chỉ lò phản ứng Ikata vào ngày 26 tháng 10, một ngày trước khi các nhà quản lý khởi động lại nó.

THỊ TRẤN CỦA CÔNG TY

Sự phục hồi yên tĩnh của ngành công nghiệp hạt nhân của Nhật Bản có thể nhận thấy rõ ràng nhất ở các vùng nông thôn như Ikata, nơi có số lượng lớn các nhà máy hạt nhân của đất nước.

Ikata nổi tiếng với cam quýt “mikan” được thu hoạch trên các trang trại trên sân thượng ở hai bên sườn đồi dốc nhìn ra biển nội địa Seto và biển Uwa.

Thị trấn, với 9.500 cư dân, dựa vào điện hạt nhân, vốn chiếm đến một phần ba doanh thu hàng năm của nơi đây. Kể từ năm 1974, Ikata đã nhận được hơn 101,7 tỷ yên (908,4 triệu đô la) trong các khoản thanh toán như vậy.

Những quỹ này xây dựng thành phố theo nghĩa đen; Các con đường, trường học, bệnh viện, trạm cứu hỏa và thậm chí năm chiếc trống truyền thống “taiko” của Ikata cho tất cả các lễ hội đều được trợ cấp.

“Cuộc đấu tranh lớn nhất của tôi bây giờ là tìm kiếm một hoặc hai ngành trụ cột cho thị trấn này ngoài năng lượng hạt nhân,” Thị trưởng Ikata, ông Kiyohiko Takakado cho biết.

Thị trấn đã phụ thuộc công ty trong nhiều thập kỷ.

Kiyokichi Nakamoto là một ủy viên hội đồng thành phố Ikata khi ông đã thành công trong việc loại bỏ công ty điện hạt nhân cho quê hương mình. Trên các bức tường trong nhà ông là những lời khen ngợi của hai thủ tướng, cảm ơn ông vì những đóng góp cho chính sách năng lượng của Nhật Bản.

“Chúng tôi là một ngôi làng nghèo chỉ có nông nghiệp và đánh cá,” một người dân 90 tuổi nói. Nếu thị trấn thất bại trong việc thu hút nhà máy, Ikata sẽ bị phá vỡ, Nakamoto nói.

Trước sự trỗi dậy một lần nữa của thảm họa Fukushima, Shikoku Electric đã vận động để trấn an người dân về sự an toàn của nhà máy. Nhân viên mặc đồng phục màu xanh của công ty đã đi từ nhà này sang nhà khác để giải thích cách nhà máy của họ khác với Fukushima Daiichi – và do đó chúng sẽ hoạt động an toàn.

“Nếu một điều gì đó giống như thảm họa Fukushima xảy ra ở đây, danh tiếng của chúng ta sẽ bị phá hủy ngay lập tức,” người nông dân Shigeto Suka, 54 tuổi, cho biết khi anh đang kiểm tra bọ cánh cứng màu xanh lá cây trên các cành cây.

Ông và những nông dân khác ở Yawatahama, một thị trấn lân cận cách nhà máy 15 km (9 dặm), lo lắng khi ngay một chút ô nhiễm sẽ tàn phá thương hiệu của họ.

Sau thảm họa hạt nhân năm 2011, nông dân và ngư dân ở Fukushima không thể bán sản phẩm của họ vì lo ngại về việc thực phẩm bị ô nhiễm. Hàng chục quốc gia vẫn có những hạn chế đối với sản phẩm từ Fukushima.

Đối với những người khác trong khu vực, họ cảm thấy nhà máy Ikata như một phần không thể tách rời trong cuộc sống.

Hiroshi Omori, 43 tuổi, đã dành hầu hết những ngày mùa hè tại nhà khách của Shikoku Electric, nhìn ra nhà máy Ikata. Ba đứa con nhỏ của ông học tại các lớp nghệ thuật miễn phí ở đó trong khi Omori và các phụ huynh khác chờ đợi trong các phòng máy lạnh, họ nhấm nháp nước và trà.

Nhưng Ikata được dự đoán sẽ thu nhỏ phạm vi xuống còn 5.000 cư dân trong vòng 20 năm tới, và Takakado gần đây cho biết ông cảm thấy khó tưởng tượng một ngành công nghiệp có thể thay thế năng lượng hạt nhân.

Năm nay, ông đã tham gia cùng hàng chục thị trưởng khác trên khắp Nhật Bản để lên tiếng ủng hộ ngành này và yêu cầu chính phủ làm rõ vị trí của mình trong việc xây dựng các nhà máy mới hoặc thay thế các nhà máy cũ.

“Tôi chỉ đang cố gắng ngăn chặn việc ngày càng có nhiều người rời bỏ thị trấn của mình,” ông nói.

Hoàng Lộc – Theo Reuters

Đăng ký nhận ngay BONUS