Thị Trường Chứng Khoán Đang Cố Gắng Tiết Lộ Điều Gì?

221

Nước Mỹ đang chật vật chống chọi với vô vàn khó khăn bủa vây: một đại dịch toàn cầu, một cuộc và các cuộc biểu tình quy mô lớn trên diện rộng. Thế nhưng gần như không thể tìm thấy bóng dáng của chúng trên . Từ ngày 23/3 đến cuối tuần trước, thị trường tăng tới 45% và khiến cho mức giảm mạnh hồi đầu đại dịch biến mất không còn tăm tích. Mãi cho đến tuần trước thị trường mới chợt phát hiện ra rằng đại dịch khủng khiếp vẫn chưa qua đi. Các chuyên gia y tế công đã cảnh báo trong nhiều tháng nay về những mối nguy có thể xảy đến nếu mở cửa trở lại mà không có kế hoạch xét nghiệm và lần tìm vi rút hợp lý. Nhưng có phải họ chỉ là những nhà khoa học chuyên lo hão?

Các nhà kinh tế coi thị trường chứng khoán là “chỉ số hàng đầu” của nền kinh tế, có nghĩa là họ cho rằng nó báo hiệu hướng đi của nền kinh tế. Nhưng từ lâu, đây được biết đến là một quan niệm sai lầm.  Nhà kinh tế học Paul Samuelson của MIT đã nói đùa rằng những pha sụt giảm mạnh của thị trường chứng khoán đã dự đoán chín trong số năm cuộc suy thoái gần đây nhất.

Không ai có thể đưa ra lý giải thuyết phục cho sự bất tương xứng giữa thị trường chứng khoán và nền kinh tế chung hiện nay. Điều tốt nhất chúng ta có thể làm là kể ra những câu chuyện về tâm lý chung của người mua và người bán – trong đó, mỗi người lại có câu chuyện riêng gắn với lý do tại sao họ thực hiện các giao dịch. Đây chính là trọng tâm được bàn luận trong một cuốn sách mới có tên là “Narrative Economics” (Tạm dịch: Kinh tế học tự sự) của nhà kinh tế học từng đoạt giải Nobel Robert Shiller.

Nhà kinh tế học người Mỹ Robert Shiller (trái) nhận giải thưởng tưởng niệm Nobel về Khoa học Kinh tế năm 2013.

Jonathan Nackstrand/AFP qua Getty Images

Shiller nói rằng trước đây chúng ta đã từng chứng kiến sự mất kết nối khó hiểu như thế này giữa thị trường chứng khoán và nền kinh tế. Bất chấp tình trạng thất nghiệp hàng loạt và sự hỗn loạn của , “thị trường chứng khoán vẫn bùng nổ từ năm 1933 đến 1937”.

Cuối tuần qua, Shiller đã chia sẻ về một vài lý thuyết đang được viện ra nhằm lý giải tại sao thị trường chứng khoán, ít nhất là cho đến gần đây, rũ bỏ mọi ảnh hưởng của đại dịch. Dưới đây là một vài trong số đó:

Lý thuyết “cơn bão kinh hoàng của sự ngu ngốc”

Về cơ bản, người Mỹ phải trải qua những ngày vô cùng nhạt nhẽo.  Họ phải bó gối nắm nhà. Mọi hoạt đông thể thao bị hủy bỏ. Lũ trẻ không ngừng la hét. Các sòng bạc đóng cửa. Và khoảng 800.000 người khác đã quyết định bỏ tiền vào bàn roulette lớn nhất trong đời, đó là thị trường chứng khoán. Matt Levine, một cây bút trên Bloomberg, gọi đó là “giả thuyết thị trường nhàm chán” (boredom markets hypothesis), còn Linette Lopez đến từ Business Insider gọi đó là “cơn bão kinh hoàng của sự ngu ngốc”. Shiller không hề chỉ trích lý thuyết này, ông nói rằng “Đây chỉ là đầu cơ….nhưng có vẻ như mọi người muốn làm một cái gì đó.”

Lý thuyết doanh nghiệp-Hoa Kỳ-miễn nhiễm trước những tổn thất

Thị trường chứng khoán chỉ đại diện cho một phần của nền kinh tế và phần này là tập hợp các công ty giao dịch công khai. Trong khi các nhà hàng, cửa hàng gia đình và các doanh nghiệp nhỏ khác rõ ràng đều chịu ảnh hưởng, những phần lớn trong số họ không được niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Trong khi đó, Facebook, Amazon, Apple, Netflix và Google chiếm khoảng 20% ​​giá trị của S&P 500 và họ đã kiếm bội tiền trong đại dịch.

Các doanh nghiệp Hoa Kỳ cũng đã có được một cú hích lớn nhờ Cục Dự trữ Liên bang, cụ thể là từ chính sách mua hàng nghìn tỷ đô la trái phiếu doanh nghiệp để kích thích nền kinh tế.

Fed đang sử dụng cỗ máy in tiền không giới hạn của mình để một mình chống đỡ thị trường chứng khoán. “Chính bản thân Fed là một câu chuyện quan trọng,” Shiller nói. Ông nói rằng “phép thuật” của Fed đối với nền kinh tế thực ra bị hạn chế. Tuy nhiên, những tuyên bố của cơ quan này rõ ràng khiến cho thị trường dao động và đây là một cơ quan này đầy quyền lực với tư cách một người kể chuyện.

Lý thuyết FOMO

“Tôi nghĩ rằng sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO) là tâm lý khá rõ ở các nhà đầu tư,” Shiller nói. Hết lần này đến lần khác, thị trường chứng khoán đi xuống và sau đó hồi phục. Các nhà đầu tư đã được tôi luyện để đủ bản lĩnh đưa tiền vào thị trường ngay cả khi mọi thứ có vẻ tồi tệ.

Lý thuyết TINA

Sau đó là lý thuyết “không có phương án thay thế”, hay còn gọi là TINA (there is no alternative). Theo lý thuyết này, khi lãi suất xuống quá thấp, về cơ bản cổ phiếu là kênh kiếm tiền duy nhất có sẵn. Nhà kinh tế Paul Krugman đã ủng hộ một cách lý giải khác về lý thuyết này. Và Shiller nghĩ rằng nó hoàn toàn hợp lý. “Bạn phải đưa tiền của bạn vào đâu đó”, ông nói.

Liên quan đến lý thuyết TINA là một lý thuyết được gọi là “đình trệ kéo dài” (secular stagnation). Các nhà kinh tế đã nói về vấn đề này trong nhiều năm qua. Về cơ bản, nền kinh tế đang chậm lại và cơ hội đầu tư tốt ngày càng ít dần. Trong khi đó, người dân và các tổ chức có ngày càng nhiều tiền tiết kiệm và họ không biết nên để chúng vào đâu. Điều này lý giải tại sao lãi suất lại xuống thấp như vậy và nó cũng có thể giải thích tại sao lại lên rất cao như hiện nay.

Lý thuyết thị trường hiệu quả

Lý thuyết thị trường hiệu quả có sức hút với nhiều thế hệ các nhà kinh tế. Theo lý thuyết này, thị trường chứng khoán giống như một siêu máy xử lý thông tin, trong đó những kiến ​​thức về các sự kiện xảy ra trên thế giới được các nhà đầu tư siêu trí tuệ tổng hợp, họ là những người mua và bán cổ phiếu dựa trên những thông tin tốt nhất về hiệu suất trong tương lai của họ. Lý thuyết này về cơ bản nói rằng giá cổ phiếu luôn đúng.

Theo lý thuyết này, sự hồi phục của thị trường chứng khoán trong vài tháng qua phản ánh việc các nhà đầu tư nhận ra những dấu hiệu cho thấy đại dịch sẽ không quá tệ và nền kinh thế sẽ phục hồi thực sự tốt.

Shiller vốn nổi tiếng là người chỉ trích lý thuyết thị trường hiệu quả. Ông là một nhà , người tin rằng chúng ta không phải là những sinh vật có lý trí hoàn hảo như lý thuyết này mặc định. Thay vào đó, ông tin rằng chúng ta dễ có những hành vi thất thường và thiên kiến về ​​nhận thức, và chúng ta bị ảnh hưởng bởi những câu chuyện có hoặc không có mối quan hệ với những gì thực sự xảy ra. Ông cho rằng điều này rất quan trọng trong việc đánh giá thị trường chứng khoán.

Thay vì những đánh giá hợp lý về đại dịch và những ảnh hưởng tiềm tàng của nó đối với nền kinh tế, Shiller nhận thấy “những thiên kiến có tính chất mơ tưởng trong suy nghĩ của mọi người” trong vài tháng qua. Ông nói rằng “nếu một chính trị gia nói với bạn rằng đã đến lúc mở cửa trở lại, trong khi đó nhà dịch tễ học lại tỏ ra hoài nghi về quyết định định này, có thể vị chính trị gia sẽ thắng vì anh ta là một người kể chuyện hay hơn.”

Điều này có thể giải thích lý do tại sao thị trường nháo nhào khi điều mà các chuyên gia y tế công đã cảnh báo trong nhiều tháng quá – sự tăng đột biến số ca nhiễm COVID-19 nếu mở lại mà không có kế hoạch kiểm tra và truy tìm vi rút hợp lý – thực sự đã xảy ra. Hoặc có thể sự hỗn loạn này chỉ là một đốm đen, sự bùng nổ trên thị trường chứng khoán trong vài tháng qua là một tín hiệu cho thấy chúng ta đang hướng tới sự phục hồi. Chúng ta không biết điều gì là đúng cho đến khi mọi sự ngã ngũ.

Theo Thu Trang