Mỹ Và Trung Quốc Ký Thỏa Thuận Thương Mại Giai Đoạn 1

105

Mỹ và Trung Quốc đã chính thức ký thỏa thuận thương mại giai đoạn 1 vào ngày thứ Tư (15/01) giữa lúc xuất hiện nhiều hoài nghi liệu các nỗ lực “viết lại” mối quan hệ kinh tế với Bắc Kinh của ông Trump có thể tiến thêm hay không.

Theo thỏa thuận, Trung Quốc cam kết kiểm soát chặt chẽ hành bi đánh cắp công nghệ và bí mật doanh nghiệp Mỹ, đồng thời chi ra 200 tỉ USD mua hàng hóa Mỹ nhằm rút ngắn chênh lệch thương mại với Mỹ. Ngoài ra, Bắc Kinh cũng cam kết không thao túng tỷ giá để tạo lợi thế và bao gồm cả hệ thống thực thi để đảm bảo hai bên giữ lời hứa.

Buổi lễ được tổ chức trong căn phòng East Room ở Nhà Trắng, bao gồm có ông Trump, hàng tá doanh nhân và nhà làm luật của Mỹ, và các quan chức của Trung Quốc, từ đó đánh dấu khoảnh khắc thân thiện hiếm hoi giữa hai nền kinh tế lớn nhất trên thế giới trong thời gian gần đây. Các cuộc đàm phán kéo dài đã làm chao đảo các thị trường tài chính, phủ bóng đen u tối lên các quyết định đầu tư và gây tổn thương đến tăng trưởng ở cả hai quốc gia.

“Đây là dịp rất quan trọng và đáng nhớ”, ông Trump nói. Sửa chữa lại những gì mà ông cho là bất công trong các thỏa thuận thương mại trước “có lẽ là lý do lớn nhất mà tôi tranh cử Tổng thống Mỹ”, ông nói thêm. “Cùng nhau, chúng ta sẽ sữa chữa những sai lầm trong quá khứ”.

Trong lá thư gửi tới ông Trump tại buổi lễ ký thỏa thuận, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình cho biết thỏa thuận này chứng tỏ hai bên có thể cùng nhau giải quyết bất đồng và tuyên bố “thỏa thuận tốt cho Trung Quốc, Mỹ và cả thế giới”.

Đàm thoại kinh tế

Thỏa thuận dường như tập trung nhất vào việc đi đến hòa bình trong cuộc chiến thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Trong số các yêu cầu của nó là nối lại các cuộc đối thoại kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc.

Thế nhưng, thỏa thuận mới đã bị chỉ trích vì bỏ lỡ quá nhiều vấn đề. Thỏa thuận không giải quyết những vấn đề như chính quyền Mỹ từ lâu đã cáo buộc rằng Trung Quốc hack các công ty và tổ chức Chính phủ Mỹ. Thỏa thuận cũng không đòi hỏi Trung Quốc phải cải cách mạng lưới trợ cấp Chính phủ – vốn hình thành xương sống cho mô hình chủ nghĩa tư bản Nhà nước và thúc đẩy tăng trưởng nhanh chóng của các công ty Trung Quốc trên thương trường quốc tế.

Chính quyền Mỹ cho biết nhiều trong số những vấn đề này sẽ được bao gồm trong thỏa thuận giai đoạn 2, mặc dù thời điểm bắt đầu đàm phán về giai đoạn 2 vẫn chưa rõ và sẽ kéo dài bao lâu.

Trong khi đó, Mỹ cũng duy trì hàng rào thuế quan đối với gần 2/3 lượng hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Ông Trump cho rằng đây được xem là lợi thế đàm phán cho đến khi họ đồng ý cải cách thêm.

“Tôi sẽ đồng ý rút lại toàn bộ hàng rào thuế quan nếu chúng ta có thể tiến tới thỏa thuận giai đoạn 2. Nếu không tôi không có con bài nào để đàm phán cả”, ông Trump nói.

Đại diện Thương mại Mỹ Robert Lighthizer nói với các phóng viên trước buổi ký kết rằng chính quyền Mỹ tập trung vào việc triển khai thỏa thuận giai đoạn 1 trong ngắn hạn. Việc đàm phán thêm sẽ đến sau đó, ông nói, đồng thời cho biết thêm việc triển khai giai đoạn 1 có thể kéo dài đến mùa Xuân.

“Mọi việc vẫn chưa xong đâu”, Craig Allen, Trưởng Hội đồng Doanh nghiệp Mỹ-Trung – vốn đại diện cho các công ty Mỹ tại Trung Quốc. “Hai bên nên đàm phán về thỏa thuận giai đoạn 2 ngay sau khi ký thỏa thuận giai đoạn 1”.

Các Đảng viên Dân chủ ở Quốc hội Mỹ phản đối thỏa thuận, cho rằng bằng việc đồng ý với thỏa thuận giới hạn này, ông Trump đã từ bỏ đòn bẩy rất quan trọng mà ông có thể sử dụng để giải quyết các vấn đề khó khăn hơn về thương mại, bao gồm cả việc Trung Quốc trợ cấp cho một số ngành công nghiệp.

Trong thỏa thuận này, Trung Quốc phải áp dụng biện pháp trừng phạt tội phạm đối với bất kỳ ai đánh cắp bí mật thương mại và cố gắng hơn để ngăn chặn việc bán hàng lậu trực tuyến, cũng như các sản phẩm dược giả mạo. Ngoài ra, thỏa thuận còn yêu cầu Bắc Kinh đưa ra kế hoạch hành động trong 30 ngày sau khi ký thỏa thuận về cách thức đạt được các cam kết về sở hữu trí tuệ.

Ngoài ra, thỏa thuận còn bao gồm việc Trung Quốc ngừng gây áp lực cho các công ty đang đầu tư tại Trung Quốc và buộc họ chia sẻ công nghệ với các đối tác liên doanh. Chưa hết, Chính phủ Trung Quốc phải ngừng hỗ trợ hoặc chỉ đạo các công ty Trung Quốc mua các công nghệ chiến lược bằng cách thâu tóm các công ty nước ngoài.

Sau khi ký kết, Mỹ cũng công bố toàn văn gần 100 trang của thỏa thuận. Dưới đây là 5 điểm chính trong thỏa thuận này.

1. Sở hữu trí tuệ

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Phó thủ tướng Trung Quốc Lưu Hạc trong buổi ký kết hôm qua. Ảnh: NYT

“Mỹ công nhận tầm quan trọng của bảo hộ sở hữu trí tuệ. Trung Quốc công nhận tầm quan trọng của việc tạo lập và thực thi một hệ thống pháp lý toàn diện về bảo hộ sở hữu trí tuệ trong quá trình chuyển dịch từ một nước tiêu thụ sản phẩm trí tuệ lớn đến nước tạo ra sản phẩm trí tuệ lớn. Trung Quốc tin rằng nâng cao bảo hộ sở hữu trí tuệ và thực thi điều này có lợi cho việc xây dựng một quốc gia đột phá, phát triển các doanh nghiệp đột phá và thúc đẩy tăng trưởng chất lượng cao”.

Đây là trọng tâm một cuộc điều tra của Mỹ với Trung Quốc về đánh cắp tài sản trí tuệ, châm ngòi cho chiến tranh thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới giữa năm 2018. Nhiều đời Tổng thống Mỹ trước đã nỗ lực buộc Trung Quốc thay đổi hoạt động này, nhưng không mấy thành công.

2. Trung Quốc tăng mua hàng hóa, dịch vụ Mỹ

2 jpg - Mỹ Và Trung Quốc Ký Thỏa Thuận Thương Mại Giai Đoạn 1Đậu tương nhập khẩu tại một cảng ở Giang Tô (Trung Quốc). Ảnh: Reuters

“Trong giai đoạn 1/1/2020 – 31/12/2021, Trung Quốc đảm bảo mua và nhập khẩu từ Mỹ các sản phẩm công nghiệp, nông nghiệp, năng lượng và dịch vụ được đề cập trong Phụ lục 6.1 với phần thêm ít nhất 200 tỷ USD so với mức năm 2017”.

Đây là tin vui với các nông dân và doanh nghiệp Mỹ chịu thiệt hại suốt gần 2 năm qua vì cuộc chiến thuế giữa hai nước. Chính quyền Trump đến nay đã phải tung hàng chục tỷ USD trợ cấp cho nông dân nước này. Các bang nông nghiệp Mỹ chính là nhóm ủng hộ ông Trump rất mạnh trong cuộc bầu cử tổng thống năm 2016.

3. Chuyển giao công nghệ

“Hai bên khẳng định tầm quan trọng của việc đảm bảo chuyển giao công nghệ trên cơ sở tự nguyện, theo cơ chế thị trường và công nhận chuyển giao công nghệ ép buộc là mối lo lớn. Hai bên cũng đồng ý với tầm quan trọng của việc thực hiện các bước đi nhằm giải quyết các vấn đề này, trong bối cảnh tác động của công nghệ và biến đổi công nghệ với kinh tế toàn cầu hiện rất sâu rộng”.

Đây cũng là một trong các vấn đề cốt lõi dẫn đến chiến tranh thương mại Mỹ – Trung Quốc. Các doanh nghiệp Mỹ từ lâu đã phàn nàn về thách thức khi hoạt động tại Trung Quốc. Họ cho biết phải chuyển giao công nghệ và bí mật thương mại để đổi lấy quyền kinh doanh tại đây.

Trong thỏa thuận, Trung Quốc cũng cam kết “không hỗ trợ hay chỉ đạo” các thương vụ mua bán – sáp nhập của doanh nghiệp Trung Quốc liên quan đến công nghệ nước ngoài trong các lĩnh vực công nghiệp được họ chọn làm trọng tâm kế hoạch phát triển.

4. Cơ chế về tiền tệ

“Các vấn đề liên quan đến chính sách tỷ giá hoặc minh bạch nên được chuyển cho Bộ trưởng Tài chính Mỹ hoặc Thống đốc Ngân hàng trung ương Trung Quốc, theo Thỏa thuận Giải quyết Tranh chấp và Đánh giá Song phương ở Chương 7”.

“Nếu hai nước không đạt được đồng thuận về giải quyết tranh chấp theo Thỏa thuận Giải quyết Tranh chấp và Đánh giá Song phương, Bộ trưởng Tài chính Mỹ hoặc Thống đốc Ngân hàng trung ương Trung Quốc có thể đề nghị Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) thực hiện theo đúng thẩm quyền của cơ quan này: (a) giám sát nghiêm ngặt các chính sách tỷ giá, kinh tế vĩ mô, minh bạch dữ liệu và chính sách báo cáo của bên được yêu cầu hoặc (b) cố vấn và cung cấp dữ liệu nếu phù hợp”.

Cách đây vài ngày, Mỹ đã gỡ bỏ Trung Quốc khỏi danh sách quốc gia thao túng tiền tệ, sau nửa năm gắn nhãn này cho Trung Quốc khi nhân dân tệ mất giá quá mạnh. Điều khoản này sẽ cho họ công cụ khác để buộc Trung Quốc điều hành tỷ giá theo các quy tắc thị trường.

5. Dịch vụ Tài chính

“Trung Quốc sẽ cho phép các công ty cung cấp dịch vụ tài chính Mỹ nộp đơn xin giấy phép thành lập công ty quản lý tài sản, giúp họ mua nợ xấu trực tiếp từ các ngân hàng Trung Quốc, bắt đầu bằng quy mô cấp tỉnh. Khi được cấp phép với quy mô cấp quốc gia, Trung Quốc sẽ đối xử với các hãng dịch vụ tài chính Mỹ như các công ty Trung Quốc”.

“Chậm nhất là ngày 1/4/2020, Trung Quốc sẽ gỡ bỏ trần tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong các lĩnh vực bảo hiểm y tế, lương hưu và nhân thọ, đồng thời cho phép hãng bảo hiểm 100% vốn Mỹ tham gia vào các lĩnh vực này. Trung Quốc khẳng định không có giới hạn nào với việc công ty bảo hiểm 100% vốn Mỹ đã thành lập Trung Quốc được quyền sở hữu hoàn toàn công ty quản lý tài sản tại Trung Quốc.

“Chậm nhất là ngày 1/4/2020, Trung Quốc sẽ gỡ bỏ trần tỷ lệ sở hữu nước ngoài và cho phép các doanh nghiệp 100% vốn ngoại tham gia lĩnh vực chứng khoán, quản lý quỹ và hợp đồng tương lai”.

“Trung Quốc khẳng định hãng đánh giá tín nhiệm 100% vốn Mỹ được phép xếp hạng trái phiếu Trung Quốc bán cho nhà đầu tư Trung Quốc và quốc tế, bao gồm cả thị trường liên ngân hàng. Trung Quốc cam kết tiếp tục cho phép các hãng cung cấp dịch vụ này của Mỹ đánh giá tất cả loại trái phiếu Trung Quốc bán cho nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Trong vòng 3 tháng sau khi điều khoản này có hiệu lực, Trung Quốc sẽ xem xét lại và chấp thuận bất kỳ đơn xin cấp phép nào của doanh nghiệp Mỹ trong lĩnh vực đánh giá tín nhiệm”.

Từ nhiều năm nay, các ngân hàng, hãng bảo hiểm và đánh giá tín nhiệm Mỹ vẫn chật vật trong việc thâm nhập thị trường Trung Quốc. Các hãng cung cấp dịch vụ thẻ như Visa, Mastercard và American Express cũng đang gặp khó. Theo thỏa thuận, Trung Quốc đồng ý chấp thuận đơn xin cấp phép của các công ty này, nhưng không ngay lập tức cho phép họ tiếp cận thị trường. Kể cả khi chấp thuận, khả năng cạnh tranh của các hãng thẻ này trong hệ thống thanh toán điện tử Trung Quốc đang do đối thủ nội địa thống trị vẫn còn là điều mơ hồ.

Theo Vietstock và Traderviet